ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1630
سفرنامه شاردن ( فارسى )
از آن خواجهها چون از حضور آغاناظر آگاه شد نزد وى شتافت تا از نيتش آگاه گردد ، و او بدان خواجه سياه فرمان داد كه هرچه زودتر شاهزاده صفى را بيابد و به عرض او برساند كه فرستادهء مخصوص شاه بدين جا رسيده و مأمور است پيام بسيار مهمى را كه خير و صلاح شاهزاده در آنست به عرض برساند ، و اكنون بر در است كه شاهزاده قدم رنجه فرمايد و براى شنيدن پيام پدر تاجدار خويش بدين محل تشريف فرما شود . خواجهء سفيد اين سخنان را چنان به خواجه سياه اظهار داشت كه نشانى از اندوه يا شادى در چهرهاش نقش نبسته بود ؛ چنانكه هيچ كس نمىتوانست از قيافه و رنگ رويش خوب يا بد مضمون فرمان را دريابد ، و اين نكتهاى مسلم است كه براى پوشيده ماندن اسرار ، دانندهء راز بايد همواره خونسرد و آرام باشد . خواجه سياه پيام را چنان كه شنيده بود و فرمان يافته بود به شاهزاده كه در آن ساعت كنار شاهزاده خانم مادرش نشسته بود معروض داشت . به وصف درنمىگنجد كه شنيدن اين خبر در دل اين دو شاهزاده چه وحشت و شور و غوغا برانگيخت ؛ داورى را خوانندگان توانند . اين دو به شنيدن اين خبر ناگهان چنان بر جاى خشك شدند كه لحظاتى چند سخن گفتن و حركت كردن نتوانستند . سرانجام پس از يك سكوت دل شكن شاهزاده خانم در حالى كه به سختى ناله و شيون مىكرد شاهزاده را تنگ در آغوش فشرد و گفت پسر عزيزم مىخواهند ترا بكشند . هرگز در آينهء دلش اين خيال نمىگذشت كه مىخواهند پسرش را بر تخت سلطنت بنشانند ، بلكه يقين داشت به قصد كشتن او آمدهاند . دو سال پيش كه شوهرش به سفر رفته بود نه تنها نشان هيچ گونه بيمارى در وجود او نبود ، بلكه در سى و شش سالگى جوان و قوى حال و زورمند مىنمود ؛ هرگز خبر بيماريش را از زبان كسى نشنيده بود ، و هرگز اين خيال به خاطرش نمىگذشت كه وى در چنان حال بميرد . از اين رو وقتى دانست كه يك شخصيّت عالى مقام از سوى شاه براى گزاردن پيغام فورى به پايتخت شتافته است جز اين انديشه در دلش نگذشت كه آورندهء خبر به قصد كشتن يا كور كردن فرزندش آمده و به همين جهت وى را به چندين شتاب نزد خود مىخواند تا مأموريتش را هرچه زودتر انجام دهد . و اين تصور در ذهن مادر شاهزاده بيهوده نقش نبسته بود زيرا از زود جوشى و تيز خشمى و شدت عمل شاه كاملا آگاه ، و از بيزارجويى و نفرتش نسبت به پسر بزرگش خبر داشت ، و آنچه بيشتر مايهء بدبينى و عدم اعتماد و وحشت شاهزاده شده بود حضور عليا حضرت ملكه مادر حمزه -